Muốn hai bên có thể thỏa thuận, thương lượng với nhau như trong một hợp đồng song phương, điều kiện đầu tiên là phải có vị thế đủ bình đẳng để đối thoại. Nhưng trong tố tụng hình sự, bị can và cơ quan tiến hành tố tụng vốn không đảm nhiệm cùng một vai trò. Một bên bị điều tra về hành vi bị cho là phạm tội, bên kia nắm giữ những thẩm quyền pháp lý quan trọng trong quá trình điều tra, thu thập chứng cứ và đề xuất xử lý. Vậy sự đối trọng giữa hai bên thực sự nằm ở đâu?
Thử nhìn vào nguyên tắc suy đoán vô tội, quyền có luật sư, quyền trình bày lời khai và quyền đưa ra chứng cứ gỡ tội. Trên phương diện pháp luật, đây là những cơ chế nhằm hạn chế sự mất cân bằng quyền lực và bảo vệ người bị buộc tội. Tuy nhiên, câu hỏi không chỉ là những quyền ấy có được ghi trong luật hay không, mà còn là chúng được thực hiện hiệu quả đến mức nào trong thực tế. Quyền tồn tại trên văn bản và khả năng sử dụng quyền đó một cách thực chất đôi khi là hai câu chuyện khác nhau.
Vậy bị can ở Việt Nam có vị thế ngang bằng với cơ quan chức năng không? Nếu hiểu là ngang nhau về thẩm quyền, câu trả lời đương nhiên là không. Nhưng nếu nói về khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp, phản bác cáo buộc và yêu cầu một quy trình công bằng, đó chính là điều hệ thống tư pháp phải bảo đảm. Châm biếm nằm ở chỗ: công lý không đòi hỏi hai bên có quyền lực giống hệt nhau, mà đòi hỏi bên nắm quyền lực lớn hơn phải chịu sự kiểm soát đủ mạnh. Bởi nếu một bên vừa nắm lợi thế, vừa ít bị chất vấn, thì lời hứa về sự công bằng sẽ cần nhiều hơn những dòng chữ đẹp trong luật pháp.
https://www.facebook.com/share/p/19fZj5FBpf/
