Từ dự án 10.000 tỷ đến thêm 142.000 tỷ cho chống ngập: TP.HCM đem tiền dân đổ đi đâu?

Theo báo Thanh Niên, chỉ riêng giai đoạn 2026–2027, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến dồn hơn 69.348 tỷ đồng cho 54 dự án nhằm xử lý 50 điểm ngập. Tuy nhiên, 142.000 tỷ đồng đó không phải là nguồn tiền từ trên trời rơi xuống.

Theo đó, đây là ngân sách nhà nước, tiền vay nợ và vốn huy động, suy cho cùng đều là nguồn lực xã hội do người dân phải thắt lưng buộc bụng để đóng thuế và họ phải giảm các chi phí sinh hoạt của mình.

Bài học xương máu từ siêu dự án chống ngập với trị giá 10.000 tỷ đồng của những năm trước đây, nay rơi vào cảnh “đắp chiếu” vì vướng mắc thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng…, vẫn còn nguyên giá trị cảnh báo.

Do đó, nếu các nút thắt thể chế và năng lực quản lý cũ vẫn chưa được giải quyết rốt ráo, thì liệu gói đầu tư khổng lồ mới 142.000 tỷ đồng có tránh khỏi vòng luẩn quẩn quen thuộc. Đó là: phê duyệt dự án, chậm tiến độ, đội vốn và cuối cùng người dân thành phố vẫn tiếp tục phải chịu ngập?

Nghịch lý nằm ở chỗ, dù nguồn lực đổ ra ngày một lớn, nhưng hệ thống thoát nước, kênh rạch và trạm bơm của thành phố vẫn rơi vào tình trạng thiếu đồng bộ một cách nghiêm trọng.

Theo PGS-TS Hồ Long Phi từng nhiều lần chỉ ra, ngập lụt tại Thành phố Hồ Chí Minh là bài toán tổng hợp đến từ hạ tầng yếu kém, quy hoạch tự do và sụt lún địa chất trầm trọng. Và không thể giải quyết triệt để bằng cách cứ ngập ở đâu lại ném thêm một “gói tiền” vào đó.

Mới nhất, việc chính quyền TP. HCM tuyên bố chuyển hướng chiến lược từ “chống ngập cục bộ” sang quản lý theo lưu vực và “dành không gian cho nước”, theo ông Long có thể xem là một bước lùi cần thiết về mặt tư duy quy hoạch.

Đáng chú ý, trong bản dự thảo Quy hoạch tầm nhìn 100 năm giai đoạn 2025–2050, dự kiến trình Hội đồng Nhân dân phê duyệt cuối tháng 10/2026, TP. HCM sẽ chính thức chuyển từ triết lý “thoát nước nhanh” sang “quản lý rủi ro ngập ở mức chấp nhận được”.

Theo giới chuyên gia, một trong những giải pháp đáng quan tâm là duy trì tối thiểu 30% diện tích vùng trũng tại Nam Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ làm không gian trữ nước tự nhiên.

Các công trình công cộng như sân vận động, quảng trường, công viên hay bãi rác cũ sẽ được quy hoạch có cao độ thấp hơn mặt đường để giữ nước tạm thời khi có mưa lớn. Thậm chí, một số tuyến đê bao không còn phù hợp cũng sẽ được hạ thấp.

Nhưng từ một dự thảo quy hoạch đến thực địa là khoảng cách rất xa. Nhìn lại lịch sử, từ đầu những năm 2000, chính quyền thành phố từng đặt mục tiêu xóa bỏ toàn bộ các điểm ngập vào năm 2020 với ngân sách hàng chục ngàn tỷ đồng.

Giai đoạn 2020–2025, thành phố lại tiếp tục hứa hẹn về chống ngập bền vững và kiểm soát triều cường. Đặc biệt là sau khi không gian đô thị được sáp nhập mở rộng vươn tới Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.

Theo số liệu từ Sở Xây dựng, siêu đô thị này hiện phải gánh tới 159 điểm ngập, trong đó có 76 vị trí ở khu vực thành phố cũ, 52 vị trí ở Bình Dương cũ và 31 khu vực thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu cũ.

Rốt cuộc, qua 5 nhiệm kỳ lãnh đạo, bài toán ngập úng không những không giảm mà còn trở nên hóc búa hơn. Khối tài sản ngập lụt phình to này phơi bày sự thất bại của các kế hoạch và lối tư duy quản lý một cách manh mún.

Trong khi, thước đo duy nhất cho hiệu quả của 142.000 tỷ đồng là khi trời mưa, người dân có còn phải xắn quần dắt xe chết máy giữa dòng nước ngập ngang bụng hay không? Nếu không, 142.000 tỷ đồng ấy sẽ chỉ là một gánh nặng nợ nần khác đè lên vai người nộp thuế.

Nói tóm lại, đối với người dân TP. HCM, điều họ quan tâm không nằm ở các dự án hoành tráng hay lượng vốn khổng lồ được chính quyền công bố.

Mà là một câu hỏi vô cùng thực tế, đó là, đã tiêu bao nhiêu tiền, làm bao nhiêu công trình, nhưng vì sao cứ mưa xuống là đường phố lại biến thành sông?