Bốn năm sau phiên phúc thẩm ngày 17/8/2022, những lời nói sau cùng của Trịnh Bá Phương vẫn đặt ra một câu hỏi khó chịu đối với bất kỳ chính quyền nào: vì sao những mong muốn như không còn người chết trong đồn công an, người lao động bị bóc lột hay nông dân mất đất lại có thể trở thành điều đáng sợ? Ông không nói về quyền lực cho riêng mình, mà nói về những điều ông cho là bất công trong xã hội. Có thể đồng tình hoặc phản đối quan điểm của ông, nhưng một xã hội tự tin không nên coi một tiếng nói phản biện như một thứ cần phải bị bịt lại.
Điều đáng chú ý là những lời ấy không biến mất cùng cánh cửa phòng xử án. Trái lại, càng bị đặt trong bối cảnh một người đối diện với án tù vì các hoạt động chính trị, chúng càng trở thành câu hỏi về giới hạn của tự do biểu đạt. Nếu quyền lực luôn khẳng định mình đại diện cho nhân dân, tại sao lại phải sợ những người nhân danh chính nhân dân để chất vấn quyền lực? Châm biếm thay, đôi khi thứ khiến một hệ thống bối rối nhất không phải tiếng súng, mà chỉ là một người đứng trước vành móng ngựa nói rằng mình không có tội.
Rồi lịch sử sẽ phán xét ai? Câu trả lời không nằm trong những khẩu hiệu được treo trên tường, cũng chẳng nằm trong bản án đã tuyên. Nó nằm ở cách một xã hội đối xử với người bất đồng chính kiến và khả năng để những tiếng nói đối lập được tồn tại. Một chính quyền mạnh không cần biến người phản biện thành kẻ thù; một chính quyền tự tin không cần sợ những câu hỏi. Và nếu một lời nói sau cùng vẫn khiến người ta phải tranh luận suốt nhiều năm, có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất không phải là người nói đã bị kết án thế nào, mà là những câu hỏi ông nêu ra đã thực sự được trả lời hay chưa.
https://www.facebook.com/share/p/1BqNCLBpNQ/
